Konserwacja zabytków to stałe i systematyczne działania, polegające na zabezpieczeniu stanu technicznego dzieł sztuki w celu ich zachowania. Jednymi z bardziej wymagających obiektów są dla konserwatorów freski. Nie dość, że to skomplikowana technika malarska, to jeszcze prace często muszą być prowadzone na wysokości z użyciem podnośników koszowych lub podestów ruchomych.
Freski właściwe, czyli mokre, to kilkuwarstwowe malowidła ścienne, wykonane pędzlem na mokrym tynku wapienno-piaskowym przy pomocy pigmentów rozrobionych wodą. Spopularyzowane w XV wieku, ceniono za trwałe i żywe barwy. Starsza i mniej trwała technika tak zwanego fresku suchego, znana już w starożytności, polegała na pokrywaniu suchego tynku farbami rozprowadzonymi wodą.
Pierwsze etapy konserwacji zabytkowych fresków obejmują inwentaryzację, prace archiwalno-historyczne i naukowo-techniczne. Ich celem jest określenie stanu fresku i zakresu prac konserwatorskich oraz wybór metod restauracji i rekonstrukcji brakujących fragmentów. Celem konserwacji jest usunięcie naleciałości, zachowanie elementów oryginalnych i zabezpieczenie przed degradacją. W kolejnych etapach stosowane są chemiczne i fizyczne metody przywracania pierwotnego wyglądu i wzmacniania struktury fresku poprzez osuszanie, nawilżanie, usuwanie mikroorganizmów promieniami rentgena i przywracanie równowagi kwasowo-zasadowej.
Wreszcie można przystąpić do prac artystycznych, polegających na uzupełnianiu niewielkich ubytków, retuszowaniu, rekonstrukcji. Pod względem artystycznym konserwacja może być zachowawcza (bez uzupełniania ubytków) lub rekonstrukcyjna, kiedy uzupełnia się ubytki albo naśladując oryginał (konserwacja naśladowcza), albo wypełniając wszystkie ubytki jednolicie (konserwacja neutralna).
Konserwacja fresków zawsze może przynieść zaskakujące informacje na temat treści malowidła i jego autorstwa – może okazać się, że na przestrzeni czasu coś zamalowano, przemalowano, a dzieło wykonał nie mistrz, lecz jego uczniowie lub naśladowcy.
Konserwacja fresków na pewno jest zajęciem czaso- i pracochłonnym, i podobnie, jak malowanie fresku, wymaga pracy w szybkim tempie, bez pomyłek, przy użyciu nietypowych technik i materiałów. Praca we wnętrzach na podeście ruchomym, a na zewnątrz w podnośniku koszowym oznacza pozostawanie przez dłuższy czas w jednej pozycji na dużej wysokości, z ograniczoną możliwością poruszania się, wśród zapachu środków malarskich i konserwujących lub pod działaniem czynników atmosferycznych. Zawód konserwatora jest dla pasjonatów o duszy artystycznej i precyzyjnej jednocześnie.
Poznań
Łódź